ਸੋਡਲ ਮੰਦਰ ਜਲੰਧਰ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ – ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਕੰਵਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮੱਕੜ ਦੀ ਕਲਮ ਨਾਲ ।

ਜਲੰਧਰ : ਸਥਿਤ ਸੋਡਲ ਮੰਦਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਜੋ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ “ਬਾਬਾ ਸੋਡਲ ਜੀ” ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਦਰ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਸਗੋਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੋਨੇ-ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਹਰ ਸਾਲ ਇੱਥੇ ਲੱਖਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਬਾਬਾ ਸੋਡਲ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਤੇ ਬਚਪਨ,
ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਤੇ ਲੋਕ ਕਥਾਵਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਬਾਬਾ ਸੋਡਲ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਜਲੰਧਰ ਵਿੱਚ ਚੱਡਾ ਖਤਰੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਲੌਕਿਕ ਗੁਣ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਲੋਕ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਚਮਤਕਾਰੀ ਤਾਕਤਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਸਨ ਅਤੇ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ-ਦਰਦ ਦੂਰ ਕਰਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਸਨ।
ਪੁਰਾਣੀ ਲੋਕ ਕਥਾ, ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਵਾਰ ਮਾਤਾ ਜੀ ਨੇ ਬਾਬਾ ਸੋਡਲ ਨੂੰ ਸਰੋਵਰ (ਪੋਖਰ) ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਭਰਨ ਲਈ ਮਨ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਬਾਬਾ ਜੀ ਮਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਨਾ ਮੰਨ ਕੇ ਪਾਣੀ ਭਰਨ ਚਲੇ ਗਏ। ਮਾਤਾ ਵੱਲੋਂ ਡਾਂਟ ਸੁਣ ਕੇ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ –
“ਮਾਂ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਰੋਕਦੀ ਹੈਂ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਹੀਂ ਰਹਾਂਗਾ।”
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਏ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਸਵਰਗ ਸਿਧਾਰ ਗਏ।
ਇਸ ਮੰਦਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ, ਜਿੱਥੇ ਬਾਬਾ ਸੋਡਲ ਜੀ ਦਾ ਸਰੀਰ ਲੀਨ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਓਥੇ ਹੀ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੋਡਲ ਮੰਦਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਮੰਦਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਬਾਬਾ ਸੋਡਲ ਜੀ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਲ ਭਰ ਭਗਤ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਸੋਡਲ ਮੇਲਾ, ਬਾਬਾ ਸੋਡਲ ਜੀ ਦੇ ਨਾਮ ‘ਤੇ ਹਰ ਸਾਲ ਭਾਦੋਂ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਅੱਧਕ (ਭਾਦੋਂ ਦੀ ਅਨੰਤ ਚੌਦਸ) ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਸੋਡਲ ਮੇਲਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼-ਵਿਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਲੱਖਾਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ।
ਭਗਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਚੱਡੇ (ਪ੍ਰਸਾਦ), ਮਿੱਠਾਈਆਂ, ਖੀਰ ਤੇ ਖਜੂਰਾਂ ਚੜ੍ਹਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਅਰਦਾਸਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਬਾਬਾ ਸੋਡਲ ਨੂੰ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਧਾਰਮਿਕ ਮਹੱਤਤਾ, ਬਾਬਾ ਸੋਡਲ ਜੀ ਨੂੰ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਵਾਲਾ ਦੇਵਤਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਚੰਗੀ ਸਿਹਤ, ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਅਤੇ ਸੁੱਖ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਲਈ ਇੱਥੇ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸੋਡਲ ਸਰੋਵਰ ਵੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭਗਤ ਇੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸੋਡਲ ਮੰਦਰ ਦੀ ਆਧੁਨਿਕ ਪਛਾਣ, ਅੱਜ ਇਹ ਮੰਦਰ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਧਾਰਮਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ, ਸਗੋਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਕ ਵੱਡੀ ਪਛਾਣ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
ਮੇਲੇ ਦੌਰਾਨ ਹੰਡੀਆਂ, ਮੰਝੇਲੇ ਗੀਤ, ਕੱਢੀਆਂ ਤੇ ਭੰਗੜੇ-ਗਿੱਧੇ ਰੂਹਾਨੀ ਰੰਗ ਭਰਦੇ ਹਨ।
ਜਲੰਧਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੇਲੇ ਦਾ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸੈਲਾਨੀ ਇੱਥੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਸੋਡਲ ਮੰਦਰ ਜਲੰਧਰ ਦਾ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ਰਧਾ, ਭਰੋਸੇ ਅਤੇ ਲੋਕ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਬਾਬਾ ਸੋਡਲ ਜੀ ਦਾ ਜੀਵਨ ਸੰਦੇਸ਼ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਸੱਚਾਈ, ਸਾਦਗੀ ਤੇ ਲੋਕ ਸੇਵਾ ਵਾਲਾ ਜੀਵਨ ਜੀਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।