ਵਿਸਾਖੀ: ਖਾਲਸਾ ਸਾਜਨਾ ਦਿਵਸ, ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਅਤੇ ਰੰਗ-ਰੰਗੀਲੇ ਮੇਲਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ

ਵਿਸਾਖੀ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਤੇ ਰੂਹਾਨੀ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਸਾਲ 13 ਜਾਂ 14 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਬੜੇ ਚਾਉ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਿਹਾੜਾ ਸਿਰਫ਼ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਨਵੀਂ ਫਸਲ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਲਈ ਬੇਮਿਸਾਲ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਹਿਮੀਅਤ ਵੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ – ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਸੁਨਹਿਰੀ ਅਧਿਆਇ
ਵਿਸਾਖੀ ਦਾ ਦਿਨ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ 1699 ਨਾਲ ਅਮਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਦੋਂ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿਚੋਂ ਪੰਜ ਸਹਿਬਾਨ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ, ਜੋ “ਪੰਜ ਪਿਆਰੇ” ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ – ਭਾਈ ਦਇਆ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਭਾਈ ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਭਾਈ ਹਿੰਮਤ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਭਾਈ ਮੋਹਕਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਜੀ।
ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਾ ਕੇ ਖਾਲਸਾ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਪ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕਤਾ ਅਤੇ ਸਮਾਨਤਾ ਦਾ ਅਦਭੁੱਤ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਨਾਲ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਪਹਿਚਾਣ ਮਿਲੀ—ਨਿਰਭਉ, ਨਿਰਵੈਰ, ਧਰਮ ਦੇ ਰੱਖਿਅਕ ਅਤੇ ਜ਼ੁਲਮ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਖੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ।
ਫਸਲ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ
ਵਿਸਾਖੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਵੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਗੰਢੀ ਦੀ ਫਸਲ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਖੇਤ ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਿਸਾਨ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਣ ‘ਤੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦਾ ਸ਼ੁਕਰਾਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਧਾਰਮਿਕ ਰੌਣਕ ਅਤੇ ਨਗਰ ਕੀਰਤਨ
ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਦਿਹਾੜੇ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਮਾਗਮ ਕਰਵਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸ੍ਰੀ ਅਖੰਡ ਪਾਠ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਭੋਗ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕੀਰਤਨ ਦਰਬਾਰ ਸਜਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਗਰ ਕੀਰਤਨ ਕੱਢੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਿੱਖ ਸੰਗਤ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੀ ਹੋ ਕੇ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਮਨਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਲੰਗਰਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਅਤੇ ਸਮਾਨਤਾ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਫੈਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਰੰਗ-ਰੰਗੀਲੇ ਮੇਲੇ ਅਤੇ ਦੁਕਾਨਾਂ ਦੀ ਵਰਾਇਟੀ
ਵਿਸਾਖੀ ਦੇ ਮੇਲੇ ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਦੀ ਖਾਸ ਪਛਾਣ ਹਨ। ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਮੇਲੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕੱਪੜਿਆਂ, ਫੁਲਕਾਰੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਜੁੱਤੀਆਂ, ਹੱਥੋਂ ਬਣੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਅਤੇ ਖਿਡੌਣਿਆਂ ਦੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਖਿੱਚਦੀਆਂ ਹਨ। ਖਾਣ-ਪੀਣ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਜਲੇਬੀਆਂ, ਗੋਲਗੱਪੇ, ਚਾਟ, ਲੱਸੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੁਆਦਲੇ ਵਿਅੰਜਨ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਮੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭੰਗੜਾ ਤੇ ਗਿੱਧਾ ਦੀਆਂ ਧੁਨਾਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਬੱਡੀ, ਰੱਸਾਕਸ਼ੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਵਾਇਤੀ ਖੇਡਾਂ ਨਾਲ ਲੋਕ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਮੇਲੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਰੂਹ ਨੂੰ ਜੀਵੰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਇਕਤਾ, ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਹਿੰਮਤ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼
ਵਿਸਾਖੀ ਸਾਨੂੰ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਦਿਨ ਸੇਵਾ, ਬਰਾਬਰੀ, ਹਿੰਮਤ ਅਤੇ ਸੱਚ ਦੇ ਰਾਹ ‘ਤੇ ਚੱਲਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਜ਼ੁਲਮ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਖੜ੍ਹਨ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦਾ ਪਾਠ ਪੜ੍ਹਾਇਆ।
ਸਮਾਪਤੀ
ਅੱਜ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਿਸਾਖੀ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਘਟੀਆਂ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸਾਡੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਾਸਤ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਸੂਲਾਂ ਦਾ ਜੀਵੰਤ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਵਿਸਾਖੀ ਸਾਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮੂਲਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਵਿਸਾਖੀ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਤਿਉਹਾਰ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਇਕਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।
ਵਿਸਾਖੀ ਦੀਆਂ ਲੱਖ-ਲੱਖ ਵਧਾਈਆਂ! ਵੱਲੋਂ ਕੰਵਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮੱਕੜ ਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਜਲੰਧਰ ਤੋਂ